Het klinkt als sciencefiction, maar het staat er echt. Ons kersverse coalitieakkoord Richting met Ruimte (2026-2030) heeft een nieuw lievelingsspeeltje: AI. Kunstmatige intelligentie. Volgens onze bestuurders gaan we de gemeentelijke dienstverlening eens flink ‘optimaliseren’. Een chatbot die 24/7 klaarzit om uw Wmo-aanvraag af te handelen, AI die schulden vroegtijdig signaleert, evenementenvergunningen die zichzelf bijna goedkeuren en digitale camera’s die de verkeersstromen slim aansturen. Het klinkt fantastisch. De computer regelt het wel, de burger profiteert, en o ja: ‘de mens blijft altijd eindverantwoordelijk’.
Mooi op papier. Maar wie de Oisterwijkse politiek een beetje volgt, voelt de bui al hangen.
Wat is AI nu eigenlijk? (Tip: het heeft geen hersens)
Laten we eerst even de lucht klaren over wat AI daadwerkelijk is. Het is geen magisch, alwetend superbrein. Heel simpel gezegd werkt AI als een mens die bizar veel voorbeelden heeft gezien. Je stopt er miljoenen teksten, foto’s en data in, en de computer zoekt naar patronen. Als de computer tienduizend foto’s van een kat ziet, snapt hij op een gegeven moment dat puntige oren en snorharen meestal een kat betekenen.
Als u dadelijk een vraag stelt aan de Oisterwijkse gemeente-chatbot, dan denkt dat ding niet na. Hij typt gewoon het antwoord dat volgens zijn geleerde patronen het meest waarschijnlijke is. AI wordt nooit moe en verwerkt bergen data in een fractie van een seconde. Geweldig voor routinewerk. Maar er is één gigantisch probleem: AI begrijpt er zelf geen snars van. En net als de gemiddelde mens, maakt AI dus ook gewoon fouten.
De cloud is een gatenkaas voor uw privacy
Het inbouwen van die digitale betweters in de gemeentelijke processen heeft natuurlijk voordelen. Nooit meer weken wachten op een simpele vergunning, geen ambtenaar die met vakantie is waardoor uw dossier stof hapt. Maar de nadelen zijn loodzwaar.
AI is namelijk extreem beïnvloedbaar. Hoe je de vraag stelt, bepaalt voor tachtig procent het antwoord. Stel je de vraag net verkeerd, dan stuurt de computer je met een kluitje in het digitale riet. Veel gevaarlijker nog is het hongerige karakter van het systeem. Alle privacygevoelige informatie die een inwoner -of een ambtenaar – invoert om een complex probleem op te lossen, verdwijnsnaakt rechtstreeks de cloud in. Die data wordt toegevoegd aan de grote, wereldwijde database om de chatbot nóg ‘slanker’ te maken. Voor je het weet, zwerven jouw medische Wmo-gegevens of financiële schulden rond in de systemen die ook door andere chatbots gebruikt worden. Handhaving van vertrouwelijkheid? Dat kun je vergeten. Dat is met AI simpelweg onmogelijk.
Rekenkamer op de hype-trein
Ondertussen heeft ook de Oisterwijkse Rekenkamer de alarmbellen horen rinkelen, of ze willen gewoon meeliften op de nieuwste hype. Zij kondigen trots een grootschalig onderzoek aan naar het AI-gebruik binnen onze gemeente. Ze willen de risico’s in kaart brengen, het beleid toetsen en de kansen bekijken. Zodat de gemeenteraad zich ‘een goed beeld kan vormen’.
Dat is schattig bedacht. Maar laten we eerlijk zijn: de gemiddelde gemeenteraad en de rekenkamer hebben de skills en de technische knowhow helemaal niet in huis om dit te beoordelen. Ze kunnen nog net een PowerPoint-presentatie openen, maar het doorgronden van complexe algoritmische processen en datastromen? Onbegonnen werk. Eigenlijk zouden ze zich er helemaal niet mee moeten bemoeien, want een lekenraad die beslissingen neemt over IT-veiligheid is als een bakker die een openhartoperatie uitvoert.
Blind varen op een computer is vragen om rampen
Omdat AI zo vaak de plank misslaat, mag het nóóit meer zijn dan een digitaal kladblok. Een hulpmiddel. Het uiteindelijke oordeel of de informatie klopt, of die vergunning wel deugt en of die schuldensignalering wel terecht is, móét te allen tijde bij het menselijk brein liggen. Het adagium is simpel: vaar nooit, maar dan ook nooit, blind op AI.
De doelstellingen in Richting met Ruimte zijn gevaarlijk ambitieus. Er kleven op dit moment nog veel te veel onzekerheden en privacyrisico’s aan dit digitale avontuur. Laten we hopen dat onze raadsleden hun vingers niet branden aan het doordrukken van deze AI-technologie om hip te lijken. Want als de computer dadelijk de baas wordt in het nieuwe Oisterwijkse gemeentehuis, is de digitale ramp straks niet te overzien. En geloof me: daar kan geen chatbot je uitpraten.
Kortom, de technologie biedt absoluut kansen voor routineklussen, maar te snel en te enthousiast willen digitaliseren, met name op het sociaal domein, brengt grote risico’s met zich mee waar een gemeenteraad vlijmscherp op zou moeten toezien.
Disclaimer: Dit artikel bevat een hoge concentratie aan persoonlijke visie en scherpe Oisterwijkse ironie. De auteur pretendeert nadrukkelijk níét de absolute waarheid in pacht te hebben. U wordt er op geen enkele wijze toe verplicht om instemmend te knikken tijdens het lezen. Mocht uw computer of gemoedstoestand na het lezen oververhit raken, dan adviseren wij een rustgevende wandeling rond de Oisterwijkse Vennen om af te koelen.
