Binnenkort mogen de raadsleden van Oisterwijk weer naar de schoolbankjes. De gemeente organiseert een opleidingsavond met als onderwerp “besluitvorming met een breed draagvlak”.
Tijdens deze avond maken deelnemers kennis met de CONSENT-methode. Ze gaan in verschillende rondes met elkaar in gesprek over moties en oefenen met een praktische methode die ze volgens de gemeentelijke toelichting kunnen toepassen tijdens raadsvergaderingen.
Iedereen mag zich aanmelden. Van raadsleden wordt verwacht dat ze aanwezig zijn, tenzij ze zich afmelden.
Kijk, dan wordt mijn belangstelling toch gewekt.
Een cursus gemeentefinanciën voor raadsleden? Graag. Een avondje Omgevingswet? Kan geen kwaad. En gezien de lengte van sommige bijdragen zou een workshop Hoe zeg ik in drie minuten wat ik bedoel? vermoedelijk zelfs rendement opleveren.
Maar een cursus in een specifieke methode van politieke besluitvorming?
Daar kun je best wat vragen bij stellen.
Consent: je hoeft het niet eens te zijn
Eerst even de methode zelf. Consent is iets anders dan consensus.
Bij consensus probeer je een besluit te nemen waar iedereen het mee eens is. Bij Consent hoeft dat niet. De centrale vraag is of iemand een overwegend en beargumenteerd bezwaar tegen een voorstel heeft.
Niemand zo’n bezwaar? Dan kan het voorstel door.
Je hoeft het dus niet prachtig te vinden. Het hoeft niet eens jouw oplossing te zijn. Het moet vooral goed genoeg zijn om mee verder te kunnen.
De methode draait om gelijkwaardigheid, luisteren, bezwaren serieus nemen en voorstellen verbeteren totdat er voldoende draagvlak ontstaat.
Klinkt sympathiek.
Maar toen ging ik verder lezen.
Politici die elkaar niet moeten overtuigen
Bij de CONSENT-methode is discussie tijdens de besluitvorming namelijk niet de bedoeling.
Deelnemers mogen hun mening geven en luisteren naar de mening van anderen, maar het doel is niet elkaar van standpunten te overtuigen.
En daar begint het toch een beetje te wringen.
Want elkaar proberen te overtuigen is ongeveer wat politici doen.
De coalitie probeert de oppositie te overtuigen.
De oppositie probeert de coalitie te overtuigen.
En als beide pogingen mislukken, proberen ze in ieder geval de kiezer ervan te overtuigen dat de ander er niets van begrijpt. Dat noemen we politiek debat.
Je kunt daar van alles van vinden, maar het is geen vervelende bijwerking van democratie. Het ís democratie !
Een gemeenteraad is geen managementteam
Consent kan uitstekend werken binnen bedrijven, scholen, verenigingen of organisaties waarin mensen vanuit een gezamenlijk doel zoeken naar de beste oplossing.
Maar een gemeenteraad is iets anders.
De 23 raadsleden van Oisterwijk zitten daar niet omdat ze allemaal ongeveer hetzelfde willen en alleen nog even moeten bepalen hoe ze dat gezamenlijk gaan bereiken.
Ze zitten daar juist omdat inwoners verschillend denken.
Over woningbouw. Asielopvang. Belastingen. Natuur. Verkeer. Subsidies. Windmolens. En ongetwijfeld ook over de vraag of ergens drie bomen moeten blijven staan of vier.
Dat verschil van mening is geen storing die met een handige vergadermethode moet worden gerepareerd. Het is precies waarvoor we verkiezingen organiseren.
Niet de meeste stemmen gelden?
Op de website van de CONSENT-methode staat bij toepassing binnen de overheid zelfs:
“Niet de meeste stemmen gelden, maar alle stemmen gelden.” Prachtige zin.
Bijna tegeltjeswaardig.
Alleen hebben we voor een gemeenteraad toevallig een systeem bedacht waarin uiteindelijk wél de meeste stemmen gelden.
Soms wordt een voorstel aangenomen met 23 tegen 0.
Soms met 18 tegen 5.
En soms met 12 tegen 11.
Dat laatste besluit heeft weinig breed draagvlak. Maar het is daarom niet minder democratisch. Democratie betekent niet dat iedereen uiteindelijk tevreden naar huis moet.
En dan gaan we oefenen met moties
Het meest opmerkelijke vind ik dat tijdens de opleidingsavond wordt geoefend met moties.
Een motie is namelijk bij uitstek politiek gereedschap.
Een raadslid wil daarmee iets veranderen, afdwingen, tegenhouden of het college ergens toe bewegen. Soms is zo’n motie bewust scherp.
Stel dat een oppositiepartij vindt dat een wethouder een dossier behoorlijk heeft laten ontsporen.
De motie begint:
“Constaterende dat het college ernstig tekort is geschoten…”
Maar dan gaan we consenteren.
De coalitie voelt een overwegend bezwaar.
Rondje luisteren.
Rondje verbinden.
Tekst aanpassen.
Nog een bezwaar.
Nog een rondje.
En uiteindelijk staat er:
“Geeft het college in overweging bij toekomstige vergelijkbare situaties aandacht te hebben voor mogelijke verbeterpunten.”
Kijk.
Iedereen blij.
De motie overleden.
Wie heeft eigenlijk bedacht dat de raad dit nodig heeft?
En daarmee komen we bij de interessantste vraag: Wie heeft bedacht dat de gemeenteraad van Oisterwijk juist in deze methode moet worden opgeleid?
Kwam dat verzoek vanuit de raad zelf? Het presidium? De griffie? Het college? De ambtelijke organisatie?
En waarom juist Consent?
Misschien is de verklaring heel eenvoudig. Misschien dacht iemand gewoon: interessante methode, laten we daar eens kennis mee maken.
Prima.
Maar je zou bijna iets vileins gaan denken.
Sinds de verkiezingen zitten met Forum voor Democratie en Wij! Oisterwijk nieuwkomers in de raad die zich niet altijd lijken te gedragen volgens de vertrouwde plaatselijke vergaderetiquette. Ze stellen vragen waar dat misschien niet helemaal de bedoeling was, trekken soms andere conclusies en tonen niet altijd het geduld om eerst uitvoerig door de bestuurlijke wasstraat te gaan. Dat kan even wennen zijn. Lastig !
Voor je het weet ontstaat er discussie.
Misschien zou het voor de gevestigde orde toch een stuk comfortabeler zijn wanneer iedereen eerst rustig naar elkaar luistert, zijn bezwaren deelt, een paar rondjes verbinding zoekt en vervolgens gezamenlijk naar breed draagvlak wandelt.
Een soort politieke relatietherapie, maar dan op kosten van de gemeente.
Ik zeg niet dat het zo is.
Ik vraag me alleen af waarom de gemeenteraad deze cursus kennelijk nodig heeft.
De gecontroleerde leidt de controleur op?
Vooral als het initiatief niet uit de raad zelf blijkt te komen, wordt die vraag belangrijker.
De gemeenteraad controleert immers het college.
Dan moet je voorzichtig zijn met een gemeentelijke organisatie die raadsleden gaat scholen in een specifieke manier waarop zij met elkaar tot politieke besluiten kunnen komen.
Dat zou een merkwaardige omkering kunnen worden.
“Welkom bij de cursus Hoe controleer ik het gemeentebestuur? De cursus wordt u aangeboden door het gemeentebestuur.”
Koffie staat klaar.
Gebruik wat nuttig is en blijf vooral politiek bedrijven
Laat duidelijk zijn: er zitten prima elementen in Consent.
Luister naar elkaar.
Laat iemand uitpraten.
Neem bezwaren serieus.
Probeer een voorstel beter te maken.
En probeer voordat je tegenstemt zelfs eens te begrijpen waarom iemand iets voorstelt.
Revolutionaire gedachten voor de politiek misschien, maar zeker niet verkeerd.
Gebruik die technieken dus vooral.
Maar uiteindelijk moet een gemeenteraad ook gewoon kunnen doen waarvoor hij gekozen is:
debatteren, overtuigen, botsen, kiezen en stemmen.
Voor.
Tegen.
En soms 12 tegen 11.
Want raadsleden zijn niet gekozen om samen tot een besluit te komen waar iedereen mee kan leven.
Ze zijn gekozen omdat inwoners het juist niet altijd met elkaar eens zijn.
Misschien moeten we dat meningsverschil daarom niet wegtrainen.
We zouden er ook gewoon zuinig op kunnen zijn.
Disclaimer: Deze column bevat uitsluitend de persoonlijke mening van de auteur. Wie daar een overwegend en beargumenteerd bezwaar tegen heeft, mag dat uiteraard kenbaar maken. Daarna volgt geen consentrondje, geen draagvlakmassage en geen aangepaste versie waar iedereen mee kan leven. We blijven het gewoon oneens. Dat schijnt in een democratie nog steeds te mogen.
