Daar gaan wij niet over, wij zijn van de kaders!
Het is met afstand de slimste én goedkoopste toverspreuk die ooit binnen het Oisterwijkse raadhuis is uitgevonden. Het kost geen cent, het klinkt enorm gewichtig en het heeft één gigantisch voordeel: je kunt er werkelijk álle hete aardappels mee op het bordje van het college schuiven.
Waar moet het nieuwe zwembad komen? Hoeveel miljoenen gaan erin verdampt worden? En wie mag het jaarlijkse miljoenentekort gaan ophoesten? Ho, ho! Niet zo nieuwsgierig, roept de gemeenteraad dan in koor. Wij stellen slechts de kaders!
Want stel je voor dat een raadslid zich per ongeluk echt met de politiek zou bemoeien.
Wat de dokter voorschreef: Dualisme voor Dummies
Om te begrijpen hoe we in deze bestuurlijke poppenkast zijn beland, moeten we even terug naar de geboorte van het dualisme. Dat was ooit bedoeld als een gezonde uitvinding voor de lokale democratie: de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders moesten strak uit elkaar worden getrokken.

Het idee was simpel:
- Het college bestuurt de gemeente.
- De gemeenteraad is baas boven baas: zij bepalen de koers én controleren streng wat het college uitspookt.
En om die koers te bepalen, mocht de raad kaderstelling gebruiken. Denk aan het neerzetten van de paaltjes van een voetbalveld. De raad tekent de lijnen, zet het doel neer en zegt: “Zolang jullie binnen de lijnen blijven, mag het college de wedstrijd spelen. Maar daarna fluiten wij wel af als het een rommeltje wordt.” Tot zover de prachtige theorie. En toen kwamen we in Oisterwijk.
Dualisme à la carte in Oisterwijk
In Oisterwijk zijn we namelijk dol op dit principe, maar dan wel in de à la carte-variant. Van de menukaart bestellen we wél de kaderstelling, maar de kritische afstand tot het college laten we liever in de keuken staan.
Dualisme werkt namelijk alleen als de gemeenteraad als een waakhond tegenover het college staat. Maar in de Oisterwijkse praktijk lijken de coalitiefracties en hun wethouders eerder op een hecht echtpaar dat samen op een tweezitsbank naar hun eigen succesverhaal zit te kijken. Als het college een plan indient, staat de coalitie al met de handen op elkaar klaar om te klappen.
Kaderstelling is daardoor veranderd van een stuurmiddel in een politieke schuilkelder. Zodra een besluit schuurt, te duur wordt of maatschappelijk pijn doet, roept de raad snel: “Dat is de uitwerking, daar gaat het college over!” Het is de ultieme truc: wel de baas willen spelen bij het lintjes knippen, maar niet thuisgeven als de rekening op de mat valt.
Moet een automonteur de motorkap dichtlaten?
Toch hoor je in de raadszaal vaak: “Wij moeten ons niet verliezen in details!”
Maar zeg nou zelf: wanneer is iets een detail? Is de kleur van de tegeltjes rond het zwembad een detail? Absoluut. Maar waar dat zwembad komt, wie er miljoenen aan verdient en of er dadelijk nog geld overblijft voor de bibliotheek… dat zijn géén details. Dat zijn de gésten waar inwoners voor naar de stembus gaan!
De raad vragen het college te controleren “zonder op details te letten”, is alsof je naar een garage rijdt met een rokende automotor en tegen de monteur zegt: “Onderzoek maar wat er mis is, maar je mag de motorkap absoluut niet opendoen!”
Echte controle begint misschien op hoofdlijnen, maar goeie controle eindigt áltijd onder de motorkap.
Het hele pakketje, graag!
Kaders stellen is prima. Een raadslid kan nu eenmaal niet eigenhandig elk dranghek op de Lind neerzetten. Maar kaderstelling mag nooit een synoniem worden voor bestuurlijke luiheid.
Dualisme was juist bedoeld om de gemeenteraad tanden te geven, niet om ze een fopspeen te geven waarmee ze tevreden in een hoekje gaan zitten.

Dus laten we in Oisterwijk gerust aan kaderstelling blijven doen. Maar dan wel met het géhele pakket: inclusief de kritische blik, het scherpe debat en het aandurven van echte keuzes. Anders blijft er van onze lokale democratie niet veel meer over dan een matig praatclubje: het college maakt de keuzes, de coalitie klapt beleefd en de raad noemt het met een strak gezicht ‘kaderstelling’.
Disclaimer
Deze column is tot stand gekomen binnen zeer ruime, democratisch goedgekeurde kaders. De inhoudelijke uitwerking, verwerking van de feiten, eventuele kramp in de bestuurlijke tenen en het veroorzaken van politieke ophef vallen volledig onder de verantwoordelijkheid van de lezer. Mocht u het er niet mee eens zijn: de auteur verneemt het graag van u.

