De gemeenteraad als jeugdpsycholoog

Eén avond luisteren en D66 weet hoe het moet

Je kunt de lokale politiek veel verwijten, maar niet dat raadsleden nooit van hun stoel komen.

Op 9 september togen D66-raadsleden Theo Bader en Jolanda Polkamp, D66-commissielid Rafaël Kik en VVD-raadslid Hans de Werd naar een regionale radenavond over jeugdhulp. Daar werden ze bijgepraat over de organisatie van de jeugdhulp, verschillende vormen van ondersteuning en de uitdagingen voor de toekomst.

Allemaal heel nuttig. Want wie als politicus ergens iets van moet vinden, doet er verstandig aan eerst te weten waar het over gaat. Dat lijkt een eenvoudige gedachte, maar in de politiek is eenvoud soms een tamelijk revolutionair uitgangspunt.

D66 was na afloop kennelijk zo enthousiast over de opgedane kennis dat de partij op haar website meldt nu te weten hoe ervoor gezorgd kan worden dat jongeren die hulp nodig hebben, die hulp ook daadwerkelijk krijgen.

Kijk, dat is nog eens snel resultaat.

Een avond luisteren en het probleem is opgelost. Dat scheelt een hoop wachttijden.

Alleen blijft D66 vervolgens een beetje geheimzinnig over hoe ze dat precies gaat aanpakken. Misschien komt dat in deel twee van de cursus.

De VVD heeft het antwoord: betere keuzes

Ook de VVD kwam opgewekt terug van de bijeenkomst. Volgens de partij kunnen lokale politici door regionaal kennis en ervaring uit te wisselen betere keuzes maken voor kinderen en gezinnen. Daar zit natuurlijk een kern van waarheid in.

Maar bij het woord keuzes krijg ik toch altijd een beetje jeuk. Want laten we alsjeblieft voorkomen dat gemeenteraadsleden straks ook nog gaan bepalen welke therapie kleine Jantje nodig heeft.

“Wij hebben vanavond met elkaar besloten dat Jantje voortaan cognitieve gedragstherapie krijgt.”

“Maar raadslid, Jantje is zes.”

“Dat klopt. Maar we hebben er regionaal ervaring mee opgedaan.”

Zo werkt het gelukkig niet. En zo hoort het ook niet te werken. Een gemeenteraadslid is geen psycholoog, psychiater, orthopedagoog of jeugdbeschermer. Daar zijn professionals voor.

De politiek moet niet op de stoel van de behandelaar gaan zitten.

De politiek heeft wel een andere taak: ervoor zorgen dat die professionals hun werk kunnen doen en dat kinderen en gezinnen überhaupt bij hen terechtkunnen.

En daar wordt het pas interessant.

Geen gemeentelijke hobby, maar een wettelijke plicht

Want hier zit een punt dat in de opgewekte verhalen over informatieavonden nogal gemakkelijk ondersneeuwt. De organisatie van de jeugdhulp is geen vrijblijvende keuze van de gemeente.

Sinds 1 januari 2015 ligt de bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de Jeugdwet bij gemeenten. De wet kent bovendien een jeugdhulpplicht. Gemeenten moeten voorzieningen treffen, samen met jongeren en gezinnen bepalen welke hulp passend is en ervoor zorgen dat die gekozen hulp daadwerkelijk beschikbaar is.

Met andere woorden: de gemeente heeft niet alleen een stoel aan tafel. Ze heeft ook een wettelijke opdracht.

Het Rijk heeft in 2015 een groot deel van de uitvoering van de jeugdhulp gedecentraliseerd naar gemeenten. De gedachte daarachter was dat gemeenten de hulp dichter bij inwoners konden organiseren en beter konden verbinden met andere vormen van ondersteuning.

Dat klinkt op papier overzichtelijk.

De praktijk bleek iets weerbarstiger.

Want een taak decentraliseren is nog niet hetzelfde als het probleem oplossen.

En daar wachten ze al een tijdje

De jeugdhulp heeft namelijk een probleem. Of eigenlijk meerdere.

Er zijn wachttijden, personeelstekorten, hoge werkdruk, onvoldoende passende hulp en problemen in de samenwerking tussen organisaties.

wachtrijen voor jeugdhulp zijn enorm

De overheid erkent inmiddels zelf dat kinderen en gezinnen niet altijd op tijd passende hulp krijgen en dat het stelsel onder druk staat. De Hervormingsagenda Jeugd moet daar verbetering in brengen.

Dat zijn geen theoretische problemen uit een beleidsnotitie. Dat zijn kinderen!

En ouders die ondertussen thuis proberen uit te leggen waarom er nog steeds niemand komt.

“Wanneer komt de hulp?”

“Dat weten we niet.”

“Waarom niet?”

“Omdat de regio ermee bezig is.”

Dat laatste zinnetje is inmiddels bijna een zelfstandig beleidsinstrument.

De gemeente is verantwoordelijk, maar heeft geen toverstaf

Hier moet je dus twee dingen uit elkaar houden. De gemeente is verantwoordelijk voor het organiseren van de jeugdhulp. Maar de gemeente kan niet alles zelf oplossen.

Dat is geen tegenstrijdigheid.

Een gemeente kan ervoor zorgen dat er voldoende voorzieningen worden ingekocht, dat de toegang tot jeugdhulp goed geregeld is, dat aanbieders hun werk kunnen doen en dat er regionaal wordt samengewerkt waar dat nodig is.

Maar een gemeente kan niet eigenhandig extra jeugdhulpverleners uit een hoge hoed trekken.

Ook kan de gemeenteraad niet besluiten dat er vanaf maandag geen wachtlijsten meer bestaan.

“Geachte wachtlijst, hierbij besluit de gemeenteraad dat u per direct bent opgeheven.”

Was het maar zo eenvoudig.

De problemen zitten in een hele keten van toegang, verwijzing, aanbieders, specialistische zorg, personeel, financiering, samenwerking en doorstroming.

Daar kun je als gemeenteraad wel degelijk invloed op uitoefenen.

Maar invloed hebben is iets anders dan almachtig zijn.

En nu wordt regionaal samenwerken verplicht

Ook de regionale samenwerking is niet simpelweg een gemeentelijke hobby.

Integendeel. De wet die per 1 januari 2026 in werking trad, verplicht gemeenten juist om regionaal samen te werken bij de inkoop van bepaalde hoogspecialistische jeugdzorg. Het Rijk heeft daarmee zelf bepaald dat gemeenten bepaalde problemen niet ieder afzonderlijk moeten proberen op te lossen.

samenwerken in regio móet

Dat maakt de werkelijkheid nog wat ongemakkelijker voor de snelle oplossers van de radenavond. Gemeenten zijn verantwoordelijk.

Maar ze moeten voor een deel regionaal samenwerken.

En het Rijk bepaalt ondertussen via wetgeving steeds nadrukkelijker hoe die samenwerking moet worden ingericht.

Dat is dus bepaald geen gemeentelijke menukaart waarop de raad ‘jeugdhulp organiseren’ kan aanvinken.

Het probleem is niet een gebrek aan informatieavonden

Daarom ben ik wat minder onder de indruk van het idee dat een informatieavond de gemeentelijke politiek ineens in staat stelt om betere keuzes te maken.

Natuurlijk moeten raadsleden zich informeren. Graag zelfs.

Maar kennis opdoen is iets anders dan invloed hebben. En invloed hebben is weer iets anders dan een probleem kunnen oplossen.

D66 en VVD lijken die drie dingen nogal gemakkelijk in elkaar te schuiven.

Een informatieavond kan een raadslid wijzer maken.

Maar een informatieavond geeft geen extra hulpverlener.

Geen extra behandelkamer.

Geen extra plek voor een kind dat al maanden wacht.

En ook geen antwoord op de vraag waarom een hulpvraag ergens tussen gemeente, verwijzer, aanbieder en regio blijft rondzweven.

Misschien eerst eens ophouden met beloven

Wat mij daarom vooral stoort aan de jubeltoon van D66 en VVD is niet dat ze naar een informatieavond zijn geweest.

Integendeel.

Het is de suggestie dat politieke kennis automatisch leidt tot oplossingen.

Dat doet ze niet.

Als dat zo was, zou de jeugdhulp inmiddels het best georganiseerde onderdeel van de Nederlandse overheid zijn. Raadsleden, wethouders, Tweede Kamerleden, ambtenaren en professionals hebben er tenslotte al jaren informatieavonden, werkbezoeken, evaluaties, beleidsnota’s, programma’s en bestuurlijke overleggen over gehad.

De papierberg groeit.

De wachtrij helaas ook.

De gemeenteraad hoeft geen jeugdpsycholoog te worden

Dus vooral doorgaan met luisteren. Ga praten met hulpverleners. Ga praten met ouders.

Ga vooral praten met jongeren zelf.

Lees de rapporten van de inspectie. Vraag wethouders hoeveel jongeren wachten, hoe lang ze wachten en waar precies de knelpunten zitten.

Vraag welke hulp de gemeente daadwerkelijk heeft ingekocht.

Vraag waar capaciteit ontbreekt.

Vraag waarom kinderen tussen organisaties kunnen blijven hangen.

En vooral: vraag wie verantwoordelijk is als een kind tussen twee organisaties in valt.

Want dát is de politieke vraag.

Niet: “Hebben wij na deze informatieavond voldoende kennis opgedaan om te weten hoe het moet?”

Maar: “Doen wij als gemeente wat binnen onze wettelijke verantwoordelijkheid van ons wordt verwacht, en waar loopt het vervolgens vast?”

Dat lijkt mij aanzienlijk nuttiger dan na één informatieavond verkondigen dat je nu weet hoe je ervoor gaat zorgen dat ieder kind de juiste hulp krijgt.

Want dat is nogal een belofte.

En de politiek kennende, wordt die bij de volgende verkiezingen ongetwijfeld gevolgd door de mededeling dat er de afgelopen periode “belangrijke stappen zijn gezet”.

Een geruststellende formulering.

Vooral voor degene die nog steeds op die eerste stap zit te wachten.

Disclaimer: Deze column is geschreven op persoonlijke titel en met een gezonde voorkeur voor enige overdrijving wanneer bestuurlijke ernst en politieke zelfverzekerdheid elkaar ontmoeten. De auteur is geen jeugdpsycholoog, maar heeft wel voldoende ervaring met de lokale politiek om te weten dat een informatieavond nog geen oplossing is. Eventuele overeenkomsten met bestaande politieke personen, bestuurlijke reflexen of regionale overlegtafels berusten uiteraard geheel toevallig op de werkelijkheid.

Laat een reactie achter

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar boven